paperclipPAPERCLIP
uitvinding: metalen klemmetje om papieren bij elkaar te houden
uitvinder: Samuel Fay (USA)
jaar: 1867



Over de uitvinder van de paperclip zijn de geleerden het al ruim een eeuw niet eens. Zeker is dat de Amerikaan Samuel Fay de eerste was die patent voor een metalen klemmetje aanvroeg en kreeg, maar zijn uitvinding was vooral bedoeld om labels aan kleding vast te maken. In een bijzin op het aanvraagformulier had Fay de mogelijkheid aangegeven dat je zijn klemmetje ook kon gebruiken om een stapel papieren bij elkaar te houden.
De Noren noemen hun landgenoot Johan Vaaler als uitvinder van wat op enig moment paperclip ging heten. Vaaler diende in 1899 een serie tekeningetjes van verschillend gebogen stukjes ijzerdraad in bij het Keizerlijk Patentbureau in Berlijn: een exemplaar met rechte hoeken, één met gebogen hoeken en een klemmetje gevouwen als driehoek. Vaaler kreeg een Duits octrooi en twee jaar later zelfs een Amerikaans octrooi. Daarmee was Vaaler de eerste die patent kreeg op een ‘echte’ paperclip.

Tot op de dag van vandaag zien de Noren Samuel Vaaler als één van hun grote zonen. Op een serie postzegels met beroemde Noorse uitvindingen figureert ook de paperclip. (De serie bestaat overigens uit slechts twee zegels. Behalve met de paperclip denken de Noren de mensheid eveneens te hebben verrijkt met de kaasschaaf.)
Een beetje pijnlijk voor de familie Vaaler en het Noorse volk in het algemeen is dat de paperclip op de zegel geen Vaaler-paperclip is, maar de zogeheten Gem-paperclip die sinds 1892 geproduceerd werd door de New Yorkse firma Cushman & Denison. Tot op de dag van vandaag is het dé paperclip gebleven. (Vreemd genoeg duurde het tot 1927 voor deze Gem-paperclip een octrooi kreeg en wel op naam van ene George F. Griffiths.)

 twee paperclips

De Vaaler-paperclip (boven) had één buiging minder dan de Gem-paperclip (onder) hetgeen in het gebruik het nadeel had dat één van de uiteinden gemakkelijk in het papier haakte. De extra buiging van de Gem-paperclip zorgde ervoor dat beide uiteinden dezelfde kant op stonden zodat je er gemakkelijk een vel tussenuit kon trekken zonder het papier te beschadigen.
‘Don’t’mutilate your papers’ adverteerde Cushman & Denison reeds tien jaar vóór Vaaler zijn onhandige exemplaar liet patenteren… De Vaaler-paperclip is nooit in productie genomen.

Nergens vind je de geschiedenis van de paperclip zo uitvoerig en rijk gedocumenteerd als op de site Early Office Museum. Onder andere met een overzicht van maar liefst zestig verschillende types paperclips!  

Plaatselijk belang

De vogels van het plein

PARAMARIBO   Zondagochtend zeven uur op het Onafhankelijkheidsplein in Paramaribo. Op regelmatige afstand van elkaar staan lange palen in het gras waar vogelkooitjes aan hangen. Tussen de palen zijn groepjes mannen druk met...

Lees meer...

Drents koopman in Suriname

PARAMARIBO   Vanuit Paramaribo is het een mooi fietstochtje naar Peperpot, een oude plantage op de oostoever van de Surinamerivier. Zodra je de rivier over bent en de drukte van Meerzorg achter je...

Lees meer...

De rivier over

PARAMARIBO   Natuurlijk kun je over de Wijdenboschbrug – de Bosjesbrug zeggen ze in Paramaribo – naar de overkant van de Surinamerivier, maar daar heb je als voetganger of fietser niets aan, want...

Lees meer...

Fout geparkeerd in Berlijn

BERLIJN   Het is zondagavond en er zit duidelijk onweer in de lucht. We zitten op het terras van Café Orange aan de Oranienburgerstrasse in Berlijn. Het hele terras kijkt naar een groepje...

Lees meer...

Streep door Checkpoint Charlie

BERLIJN  Checkpoint Charlie aan het eind van Friedrichstrasse is een toeristenattractie en wat voor één. Lonely Planet noemt het een ‘tacky tourist trap’, ofwel een smakeloze toeristenval. Toeristen laten zich voor de...

Lees meer...

Actie op de Brandenburger Tor

BERLIJN   Vanuit Tiergarten lopen we op de Brandenburger Tor af en zien meteen dat er iets aan de hand is. Er staat een hele groep mensen op Pariser Platz naar boven te...

Lees meer...

Niemand meer aan boord in Agia Galini

AGIA GALINI (Kreta)   Op het schip in de haven van Agia Galini in het zuiden van Kreta stonden Arabische letters. De havenpolitie had er een drijvende gele slang omheen gelegd om de...

Lees meer...

Het duivelse dorp Kalami

KALAMI (Kreta)   Ze hadden ons verteld dat we ‘ns in Kalami moesten gaan kijken. Een dorp waar niemand meer woonde. Kalami was door de inwoners verlaten was alsof duivel ze op de...

Lees meer...

Het geheim van Frangokástello

FRANGOKASTELLO (Kreta) Het woord Frangokástello betekent ‘het kasteel van de Franken’. Voor de Kretenzers waren alle mannen die met een boot uit het westen kwamen, Franken. Dus ook de Venetiërs die hier...

Lees meer...

De ezels van Samariá

CHORA SFAKION (Kreta)  Als je vertelt dat je naar Kreta geweest, is er altijd wel iemand die informeert of je de Samária-kloof gelopen hebt. Iedereen loopt toch de Samária-kloof, zie je ze...

Lees meer...

Dagelijkse dingen