LUCIFER
uitvinding: een stokje om snel en veilig vuur mee te kunnen maken
uitvinder: Gustaf Erik Pasch (S)
jaar: 1844



Eeuwen geleden al hadden de Chinezen houten stokjes die ze in de zwavel doopten om er vuur mee te maken. Later kenden we ook in Europa deze zwavelstokjes. Andersen gebruikte ze destijds in één van zijn sprookjes. Probleem met de ouderwetse zwavelstokjes was dat ze zo maar konden ontbranden. Waren er veiliger lucifers te bedenken?
In 1844 vond de jonge Zweedse chemicus Gustaf Erik Pasch een luciferkop uit met mangaandioxide en kaliumchloraat die over een vlakje met glaspoeder en fosfor op het doosje zonder problemen kon worden aangestreken. Zijn uitvinding van de veiligheidslucifer stond aan de basis van de snelgroeiende negentiende-eeuwse Zweedse luciferindustrie.

In Nederland kennen we vooral de Zwaluw-lucifers. Ze werden geproduceerd in de Uddevalla Tändsticksfabrik en kwamen in 1895 op de Nederlandse markt dankzij de inventieve handelaar Jeremias Attema die het geelrode doosje met ‘Säkerhets Tändstickor’ bedacht. Aan het concept van Attema is in meer dan een eeuw tijd vrijwel niets veranderd en iedere Nederlander meent nog steeds dat het Zweedse woord tändstickor tandenstoker betekent en geen lucifer…
Prominent op het doosje staat de boerenzwaluw met zijn naam in vier talen. Links en rechts vier eremedailles van twee Zweedse koningen, van keizer Napoleon III en van de Wereldtentoonstelling van 1862 in Londen. Medailles van ver vóór Attema zijn Zwaluw-avontuur begon en boze tongen beweren dan ook dat onze koopman hier ongegeneerd pronkte met andermans veren. De insignes zouden jaren daarvoor door een concurrent van de Uddevalla Tändsticksfabrik in de wacht zijn gesleept…

Tegenwoordig is de Zweedse luciferindustrie in handen van multinational Swedish Match die dus ook de plaats van de Uddevalla Tändsticksfabrik op de Zwaluwdoosjes heeft overgenomen.

Plaatselijk belang

De vogels van het plein

PARAMARIBO   Zondagochtend zeven uur op het Onafhankelijkheidsplein in Paramaribo. Op regelmatige afstand van elkaar staan lange palen in het gras waar vogelkooitjes aan hangen. Tussen de palen zijn groepjes mannen druk met...

Lees meer...

Drents koopman in Suriname

PARAMARIBO   Vanuit Paramaribo is het een mooi fietstochtje naar Peperpot, een oude plantage op de oostoever van de Surinamerivier. Zodra je de rivier over bent en de drukte van Meerzorg achter je...

Lees meer...

De rivier over

PARAMARIBO   Natuurlijk kun je over de Wijdenboschbrug – de Bosjesbrug zeggen ze in Paramaribo – naar de overkant van de Surinamerivier, maar daar heb je als voetganger of fietser niets aan, want...

Lees meer...

Fout geparkeerd in Berlijn

BERLIJN   Het is zondagavond en er zit duidelijk onweer in de lucht. We zitten op het terras van Café Orange aan de Oranienburgerstrasse in Berlijn. Het hele terras kijkt naar een groepje...

Lees meer...

Streep door Checkpoint Charlie

BERLIJN  Checkpoint Charlie aan het eind van Friedrichstrasse is een toeristenattractie en wat voor één. Lonely Planet noemt het een ‘tacky tourist trap’, ofwel een smakeloze toeristenval. Toeristen laten zich voor de...

Lees meer...

Actie op de Brandenburger Tor

BERLIJN   Vanuit Tiergarten lopen we op de Brandenburger Tor af en zien meteen dat er iets aan de hand is. Er staat een hele groep mensen op Pariser Platz naar boven te...

Lees meer...

Niemand meer aan boord in Agia Galini

AGIA GALINI (Kreta)   Op het schip in de haven van Agia Galini in het zuiden van Kreta stonden Arabische letters. De havenpolitie had er een drijvende gele slang omheen gelegd om de...

Lees meer...

Het duivelse dorp Kalami

KALAMI (Kreta)   Ze hadden ons verteld dat we ‘ns in Kalami moesten gaan kijken. Een dorp waar niemand meer woonde. Kalami was door de inwoners verlaten was alsof duivel ze op de...

Lees meer...

Het geheim van Frangokástello

FRANGOKASTELLO (Kreta) Het woord Frangokástello betekent ‘het kasteel van de Franken’. Voor de Kretenzers waren alle mannen die met een boot uit het westen kwamen, Franken. Dus ook de Venetiërs die hier...

Lees meer...

De ezels van Samariá

CHORA SFAKION (Kreta)  Als je vertelt dat je naar Kreta geweest, is er altijd wel iemand die informeert of je de Samária-kloof gelopen hebt. Iedereen loopt toch de Samária-kloof, zie je ze...

Lees meer...

Dagelijkse dingen